Πρόταση για την προσέγγιση των αρχαίων ελληνικών στο Γυμνάσιο (κείμενο 59 φιλολόγων)

(κείμενο 59 φιλολόγων στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση)

8 Ιουνίου 2016, δημοσίευση στο αλφαβήτα

Θέλουμε να ξεκαθαρίσουμε ότι η αναβάθμιση του σχολείου που θέλουμε σε καμιά περίπτωση δεν δικαιολογεί και δεν συνεπάγεται τη μείωση των ωρών για τα φιλολογικά μαθήματα. Βασική διαπίστωσή μας είναι η ανάγκη να ενισχυθεί η διδασκαλία της νεοελληνικής γλώσσας με την αύξηση των ωρών για τη διδασκαλία τους.

Όσον αφορά τα αρχαία ελληνικά στο Γυμνάσιο, όσοι σπεύδουν να ασκήσουν κριτική απέναντι στη θέση να διδάσκονται από μετάφραση επιμένουν συχνά ότι το πρόβλημα αφορά στη μέθοδο διδασκαλίας της αρχαίας γλώσσας. Οι μέθοδοι, όμως, που χρησιμοποιήθηκαν όλα τα προηγούμενα χρόνια μας επιστρέφουν μονίμως στην ίδια συζήτηση και αναπαράγουν το αδιέξοδο. Επειδή, λοιπόν, νοιαζόμαστε για τις αξίες και το περιεχόμενο της αρχαιότητας και δοκιμάζουμε διαρκώς νέες προσεγγίσεις διδασκαλίας, καταλήγουμε στο συμπέρασμα ότι το κεντρικό ζήτημα είναι η πρόσληψη της σημαντικής αξίας που έρχεται από το παρελθόν και που δεν αμφισβητεί κανείς. Οι δόκιμες μεταφράσεις είναι η βάση ώστε να έχουν οι μαθητές την δυνατότητα πρόσληψης. Δηλαδή, με δεδομένο ότι δεν είναι η γλώσσα που δημιούργησε τον πολιτισμό αλλά αυτή που τον εξέφρασε, θεωρούμε πως το σχολείο οφείλει να εστιάσει στην αποτελεσματικότερη πρόσληψη του κλασικού πολιτισμού από τους νεαρούς μαθητές.

Επομένως, σε αυτή την κατεύθυνση θεωρούμε ότι θα ήταν κέρδος για τις κλασικές σπουδές να αξιοποιηθούν από την επόμενη χρονιά οι ώρες διδασκαλίας για τη γνωριμία των μαθητών με την ιστορία της αρχαίας γλώσσας, αντί για τη διδασκαλία από το πρωτότυπο. Αυτό προτείνουμε να γίνει μέσα από το βιβλίο του Α.-Φ. Χριστίδη «Ιστορία της αρχαίας ελληνικής γλώσσας», έκδοση του ΙΝΣ, που γράφτηκε ειδικά για μαθητές γυμνασίου. Η προσέγγιση αυτή θα δώσει στους μαθητές τις πραγματικές διαστάσεις της γλωσσικής δυναμικής στην ιστορική πορεία της αρχαίας ελληνικής, θα ξεκαθαρίσει παρεξηγήσεις γύρω από ζητήματα γλώσσας και γραφής και θα αποτελέσει μια γοητευτική εισαγωγή στο γλωσσικό παρελθόν. Παράλληλα, μπορούν να διατεθούν επιπλέον ώρες για τη διδασκαλία της αρχαίας γραμματείας από μετάφραση με κείμενα ήδη διαθέσιμα αλλά πρακτικά αδίδακτα (Ηρόδοτος, Τόποι και άνθρωποι, Φιλοσοφικά κείμενα). Για τη διδασκαλία της αρχαίας, θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί προσωρινά, ίσως στη Γ΄ γυμνασίου και στην Α΄ λυκείου, το δοκιμασμένο βιβλίο του Α. Β. Μουμτζάκη, ώστε οι μαθητές να γνωρίσουν σιγά σιγά και τη γλώσσα μέσα από κείμενα πρωτότυπα, της κλασικής περιόδου. Η πρόταση αυτή ενισχύει την παρουσία των αρχαίων στο σχολείο με πρόθεση όλοι οι μαθητές να έρθουν σε επαφή με τον κόσμο της αρχαιότητας αλλά και όσοι μαθητές θελήσουν να ασχοληθούν πιο συστηματικά με την αρχαία ελληνική γλώσσα, να έχουν μια στέρεη βάση για τις μετέπειτα σπουδές τους.

Φιλόλογοι στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση:

Ευαγγελία Αντωνοπούλου, Αθήνα

Διονυσία Ασπρογέρακα, Πάτρα

Γεωργία Βιτσιλάκη, Θεσσαλονίκη

Θεοδώρα Βοϊβόντα, Φθιώτιδα

Αντώνης Γαζάκης, Θεσσαλονίκη

Σωτήρης Γκαρμπούνης, Δράμα

Ιωάννα Δεκατρή, Αθήνα

Έλσα Ελευθεριάδου, Δράμα

Σοφία Ελευθεριάδου, Κατερίνη

Αναστασία Θεοδοσίου, Αργυρούπολη Αττικής

Άννα Κακαδιάρη, Αθήνα

Θανάσης Κάκκος, Αργυρούπολη Αττικής

Νίκος Κακλαμάνος, Αργυρούπολη Αττικής

Λάμπρος Καλαβρουζιώτης, Αργυρούπολη Αττικής

Γιώργος Καλαντζής, Αθήνα

Δημήτρης Καμόπουλος, Θεσσαλονίκη

Αθανασία Καπετάνιου, Αθήνα

Κατερίνα Καρρά, Αθήνα

Γιώτα Κεφαλά, Κως

Ελένη Κιοσσέ, Δράμα

Δημητρης Κιτσούλης, Κατερίνη

Ευλαμπία Κουσίδου, Θεσσαλονίκη

Καλλιόπη Κυριαζή, Φθιώτιδα

Στάθης Λεουτσάκος, Αθήνα

Γεωργία Λυμπεροπούλου, Θεσσαλονίκη

Βικτωρία Μαγδανοζίδου, Σέρρες

Αλέξανδρος Μακρίδης, Καστοριά

Αναστάσιος Μάτος, Τύρναβος

Δημήτρης Μαυρίδης, Δράμα

Σταυρούλα Μελά, Γλυφάδα Αττικής

Χριστίνα Μελαχροινού, Αργυρούπολη Αττικής

Βάσω Μελικίδου, Θεσσαλονίκη

Σπυρίδων Μητσέλος, Θεσπρωτία

Μαρία Μιχάλη, Αργυρούπολη Αττικής

Μουλά Ευαγγελία, Ρόδος

Ιωάννα Μπαγούρδου, Λαμία

Άννα Μπατίλα, Αργυρούπολη Αττικής

Αρετή Μποβολή, Θεσσαλονίκη

Στέλλα Ναλμπάντη, Καβάλα

Λουκία Ορφανού, Ρόδος

Γεωργία Παντίδου, Λαμία

Χριστίνα Παντούση, Κολωνία

Ειρήνη Παξιμαδάκη, Κατερίνη

Πολυτίμη Παπαδοπούλου, Ρέθυμνο

Ελευθερία Παπαμανώλη, Λαύριο Αττικής

Αντωνία Πασχαλίδου, Δράμα

Μάρθα Πασχαλίδου, Θεσσαλονίκη

Ελένη Πατσιατζή, Πειραιάς

Ελένη Πετρίδου, Δράμα

Βίκυ Πολίτου, Θεσσαλονίκη

Ελένη Πούλου, Αττική

Κατερίνα Προκοπίου, Θεσσαλονίκη

Ελένη Σακαλή, Καβάλα

Βασίλης Συμεωνίδης, Δράμα

Αλεξάνδρα Τουτουντζή, Αθήνα

Μαρία Τζαρδή, Πειραιάς

Άννα Φλώρου, Σέρρες

Βασίλης Φροσυνός, Αργυρούπολη Αττικής

Ιωάννα Χαλεπλή, Λαμία

Ιωάννα Χαλισιάνη, Θεσσαλονίκη

Παναγιώτης Χαλούλος, Πάτρα

Αρχαία Ελληνικά στο Γυμνάσιο: ας γίνουν επιτέλους οι αναγκαίες αλλαγές (κείμενο 45 φιλολόγων στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση)

Στην Ελλάδα, εδώ και χρόνια, η διδασκαλία των αρχαίων ελληνικών γίνεται το επίκεντρο μιας συζήτησης που αποκτά συγκρουσιακό χαρακτήρα και αφορά σε πρώτη ανάγνωση αυτή καθαυτή τη διδακτική πράξη. Ωστόσο το περιεχόμενο και οι μέθοδοι με τις οποίες προτείνεται να διδάσκονται τα αρχαία ελληνικά αφορούν ουσιαστικά το σχολείο που θέλουμε.

Οι υπέρμαχοι της διδασκαλίας των Αρχαίων Ελληνικών από το πρωτότυπο στο Γυμνάσιο εμφανίζονται ευχαριστημένοι. Άλλοι επειδή ικανοποιούν ξεπερασμένες ιδεολογικές εμμονές, άλλοι επειδή προωθούν ίσως ποικίλα εξωεκπαιδευτικά συμφέροντα, άλλοι γιατί έτσι αυξάνονται οι ώρες διδασκαλίας των φιλολογικών αντικειμένων.

Παρουσιάζονται σίγουροι για την ανάγκη να διδάσκεται η αρχαία γλώσσα, υπερασπιζόμενοι (με αφηρημένο και αντανακλαστικό τρόπο) τις ανθρωπιστικές σπουδές και ταυτοχρόνως αρνούμενοι ή αδιαφορώντας για το αποτέλεσμα της διδασκαλίας μέσα στην τάξη. Σπανίως θέτουν ζητήματα διδακτικής μεθόδου, κι αυτό κυρίως όταν προκύπτει το αίτημα της κατάργησης της διδασκαλίας των Αρχαίων Ελληνικών από το πρωτότυπο.

Είναι τουλάχιστον αποκαρδιωτικό ότι δεν νοιάστηκαν τόσα χρόνια για την εξωφρενική στρέβλωση της αρχαιότητας, τόσο του κόσμου όσο και της γλώσσας, δεν απαίτησαν να γίνει συζήτηση για το περιεχόμενο, τις μεθόδους, δεν τοποθετήθηκαν δημοσίως για το αν πρέπει να διδάσκεται η καθαρεύουσα (γιατί περί αυτής πρόκειται, αν δει κανείς τα δύο πακέτα βιβλίων που χρησιμοποιήθηκαν από το 1992 και εξής, τα οποία εστιάζουν στη γραμματική και στο συντακτικό αποκομμένα, ουσιαστικά, από το γλωσσικό πλαίσιο), δεν αποτόλμησαν να προχωρήσουν στην αποτίμηση του αποτελέσματος.

Πολλοί από εμάς που παλεύουμε με τη διδασκαλία της αρχαίας γλώσσας και γραμματείας βρισκόμαστε καθημερινά απέναντι στη ματαίωση (αν κάποιοι διαφωνούν με αυτό, ας δείξουν τι γίνεται μέσα στην αίθουσα διδασκαλίας). Στο μάθημα της αρχαιογλωσσίας συμπυκνώνονται αρκετές από τις κακοδαιμονίες της εκπαίδευσης: η παθητικότητα των μαθητών, η απαξίωση της έκφρασής τους, η έλλειψη αναζήτησης του νέου, η καταστολή της κριτικής προσέγγισης, η προσκυνηματική σχέση με ό,τι παρουσιάζεται ως αυθεντία, και σε τελική ανάλυση, η απομάκρυνση και η αποστροφή των μαθητών από τη γνώση συνολικά της αρχαιότητας και όχι μόνο της αρχαίας ελληνικής γλώσσας.

Υπάρχει κατά τη γνώμη μας η λανθασμένη αντίληψη ότι οι αξίες της ελληνικής αρχαιότητας μεταδίδονται μέσω της γνώσης της αρχαιοελληνικής γλώσσας. Κατά πόσο όμως αυτό μπορεί να επιτευχθεί τη στιγμή που οι μαθητές δεν την κατανοούν; Η άποψή μας είναι ότι η αρχαιότητα δεν ταυτίζεται με τη γλώσσα. Οι αξίες της είναι πανανθρώπινες. Αφορούν όλους τους λαούς και όχι μόνο τους «επίσημους κληρονόμους» της αρχαίας γλώσσας. Κατακτιούνται μέσα από τη γνώση του ιστορικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος που τις γέννησε. Και αυτό μπορεί να γίνει μέσα από δόκιμες μεταφράσεις.

Ξαναπιάνουμε, λοιπόν, το νήμα της εκπαιδευτικής ιστορίας από το σημείο που το άφησαν επιστήμονες και δάσκαλοι που γνώρισαν και δίδαξαν την αρχαιότητα. Η ιστορία της εκπαίδευσης μάς έδειξε ότι κατά το διάστημα που οι μαθητές συζητούσαν για τον αρχαίο κόσμο και εφοδιάζονταν με πολύπλευρη γνώση για την αρχαία γραμματεία ήμασταν στη σωστή κατεύθυνση. Δεν είμαστε μιμητές, αλλά δεν μηδενίζουμε τα διδάγματα του παρελθόντος.

Επιπλέον, γνωρίζουμε ότι στην εκπαίδευση των δυτικών χωρών η θέση και η διδασκαλία των κλασικών γραμμάτων περνάει κρίση. Η δύση διέσωσε και μάς πρόσφερε την αρχαιοελληνική γραμματεία μέσα από έγκυρες εκδόσεις. Εμείς λίγα πράγματα έχουμε προσφέρει για την πρόσληψή της από τον σύγχρονο άνθρωπο. Είναι επιβεβλημένο πια να ξεφύγουμε από τον «άγονο ιστορισμό», από τη στείρα περηφάνια των παθητικών κληρονόμων και να δούμε δημιουργικά τη διδασκαλία της ελληνικής γλώσσας. Ξέρουμε ότι, σε κάποιο βαθμό, και ο υπόλοιπος κόσμος περιμένει από εμάς, εδώ στην Ελλάδα, να δείξουμε ένα μοντέλο ουσιαστικής προσέγγισης και διδασκαλίας της γλώσσας μας. Η κρίση των κλασικών σπουδών είναι και θέμα δικών μας λανθασμένων εκπαιδευτικών επιλογών. Έχουμε ευθύνη να στηρίξουμε τις αξίες της αρχαιότητας και να προβάλλουμε μία ουσιαστική πρόταση για την προσέγγισή τους πέρα από ιδεολογικά στερεότυπα.

Έχουμε συνείδηση ότι η αρχαία ελληνική γραμματεία είναι κεφαλαιώδους σημασίας τμήμα της ελληνικής εκπαίδευσης για πολλούς λόγους, πρωτίστως ιδεολογικούς, ότι μέσω και αυτών καλλιεργείται η ταυτότητά μας. Γι’ αυτό και θέλουμε να είναι η σχέση με τα κλασικά κείμενα δημιουργική, στέρεη, έντιμη, βασισμένη στη γνώση. Αυτό, άλλωστε, δείχνει και η στάση μας απέναντι στην εκπαίδευση συνολικά.

Αλλά να που η περιπλάνηση τώρα τελείωσε. Δεν μπορούμε να έχουμε ένα διαφορετικό σχολείο χωρίς να έχουμε αλλάξει τη στάση μας απέναντι στη διδασκαλία των αρχαίων ελληνικών. Κρίνεται, λοιπόν, αναγκαίος ένας καινούριος τρόπος θέασης του αρχαιοελληνικού πολιτισμού, μακριά από φορμαλιστικές και αγκυλωμένες στους τύπους προσεγγίσεις του, με κύριο αυτόν της αντικατάστασης των αρχαίων κειμένων από δόκιμες νεοελληνικές μεταφράσεις, που θα αποτυπώνουν το αρχαίο πνεύμα στην διαχρονικότητά του και στην αλληλεπίδρασή του με το σήμερα. Βασική προϋπόθεση είναι να καταργηθεί η διδασκαλία της αρχαίας γλώσσας στο γυμνάσιο και να διατεθούν οι ώρες για τη διδασκαλία της νεοελληνικής γλώσσας και της αρχαίας γραμματείας μέσα από μεταφρασμένα κείμενα.

Φιλόλογοι στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση

Άννα Αγοραστίδου, Θεσσαλονίκη

Αθανασία Αθανασοπούλου, Θεσσαλονίκη

Διονυσία Ασπρογέρακα, Πάτρα

Μυρτώ Αυγέρου, Αθήνα

Γεωργία Βιτσιλάκη, Θεσσαλονίκη

Θεοδώρα Βοϊβόντα, Φθιώτιδα

Γιώργος Βουλγαρίδης, Λαύριο

Ελένη Γεωργακά, Κως

Σωτήρης Γκαρμπούνης, Δράμα

Ιωάννα Δεκατρή, Αθήνα

Έλσα Ελευθεριάδου, Δράμα

Σοφία Ελευθεριάδου, Κατερίνη

Νίκος Κακλαμάνος, Αργυρούπολη Αττικής

Δημήτρης Καμόπουλος, Θεσσαλονίκη

Κατερίνα Καραβαγγέλη, Θεσσαλονίκη

Κατερίνα Καρρά, Αθήνα

Γιώτα Κεφαλά, Κως

Ελένη Κιοσσέ, Δράμα

Ιωάννης Κοντός, Θεσσαλονικη

Καλλιόπη Κυριαζή, Φθιώτιδα

Γεωργία Λάττα, Εύβοια

Στάθης Λεουτσάκος, Αθήνα

Γεωργία Λυμπεροπούλου, Θεσσαλονίκη

Τάσος Μάτος, Λάρισα

Χριστίνα Μελαχροινού, Αργυρούπολη Αττικής

Μαρία Μιχάλη, Αργυρούπολη Αττικής

Βανεσσα Μελά, Γλυφάδα Αττικής

Βάσω Μελικίδου, Θεσσαλονίκη

Πολυξένη Μοίρα, Αθήνα

Ευαγγελία Μουλά, Ρόδος

Αρετή Μποβολή, Θεσσαλονίκη

Ευτέρπη Στέλλα Ναμπάντη, Καβάλα

Ελένη Πανέλλη, Ξάνθη

Γεωργία Παντίδου, Λαμία

Χριστίνα Παντούση, Κολωνία

Ειρήνη Παξιμαδάκη, Κατερίνη

Αγγελική Παπαζάνη, Αττική

Ελευθερία Παπαμανώλη, Λαύριο Αττικής

Κατερίνα Παρασκευοπούλου, Αττική

Αντωνία Πασχαλίδου, Δράμα

Ελένη Πατσιατζή, Πειραιάς

Ελένη Πετρίδου, Δράμα

Βίκυ Πολίτου, Θεσσαλονίκη

Ελένη Πούλου, Αττική

Κατερίνα Προκοπίου, Θεσσαλονίκη

Ελένη Σακαλή, Καβάλα

Βασίλης Συμεωνίδης, Δράμα

Λία Σωτηρίου, Αθήνα

Αλεξάνδρα Τουτουντζή, Αθήνα

Μαρία Τζαρδή, Πειραιάς

Άννα Φλώρου, Σερρες

Ιωάννα Χαλισιάνη, Θεσσαλονίκη

Παναγιώτης Χαλούλος, Πάτρα

για τη διδασκαλία της αρχαίας ελληνικής γλώσσας και γραμματείας

Το 1992-93 ξανάρχισε η διδασκαλία της αρχαίας ελληνικής γλώσσας (αρχαία από πρωτότυπο) στο Γυμνάσιο. Η επιχειρηματολογία στηρίχτηκε στη διαπίστωση ότι οι νέοι «πάσχουν» από γλωσσικό πρόβλημα και η διδασκαλία της αρχαίας γλώσσας ήταν η κατάλληλη λύση. Τώρα, 17 χρόνια μετά, ακούγονται ακόμη οι ίδιες αιτιάσεις για τη γλωσσική φτώχεια των νέων, αν και η αρχαιοελληνική γλώσσα διδάσκεται περισσότερες ώρες απ’ όσο η νεοελληνική. Καμία συστηματική έρευνα στην εκπαίδευση δεν έγινε για να μελετηθεί το θέμα.

Κατά τη γνώμη μας, η διδασκαλία της αρχαίας ελληνικής γλώσσας προκαλεί κυρίως προβλήματα. Μεταξύ άλλων, αναπαράγει το μύθο της ενιαίας γλώσσας και δίνει την εντύπωση πως η νέα ελληνική δεν είναι ούτε ανεξάρτητη γλώσσα ούτε επαρκής. Επίσης, υπονομεύει την κριτική, δημιουργική προσέγγιση του αρχαίου ελληνικού κόσμου, αφού ταυτίζει την αρχαιογλωσσία με την αρχαιογνωσία, προβάλλοντας μάλιστα την πρώτη ως προϋπόθεση της δεύτερης. Έτσι εστιάζεται η προσοχή στη γλώσσα και όχι στον κόσμο που τη γέννησε. Επιπλέον, είναι μία από τις αιτίες που προκαλούν στους μαθητές σύγχυση και συμπλέγματα γλωσσικής ανεπάρκειας ενοχοποιώντας τη γλωσσική τους δυναμική. Το γλωσσικό αισθητήριο της μητρικής καλλιεργείται συστηματικότερα με τη διδασκαλία της νεοελληνικής γλώσσας.

Πιστεύουμε, λοιπόν, ότι θα πρέπει να ενισχυθεί η διδασκαλία της αρχαίας ελληνικής γραμματείας από δόκιμες μεταφράσεις, παράλληλα να καταργηθεί η διδασκαλία της αρχαίας ελληνικής γλώσσας στο Γυμνάσιο ως απόλυτα αδιέξοδη. Στο Λύκειο πρέπει να ανοίξει μια ουσιαστική συζήτηση που θα επαναπροσδιορίσει στόχους, μεθόδους και διδακτέα ύλη. Όλα τα παραπάνω και ακόμη περισσότερα δεν επιβεβαιώνονται μόνο από τη δική μας πρακτική εμπειρία και τις θεωρητικές μας προσεγγίσεις. Επισημαίνονται από μέλη της επιστημονικής κοινότητας. Ενδεικτικά παραθέτουμε μερικές αναφορές στο τέλος του κειμένου.

Πρόθεσή μας δεν είναι να πείσουμε για τις διαπιστώσεις μας και τις θέσεις μας, αλλά να ξαναθέσουμε το ζήτημα της διδασκαλίας της αρχαίας ελληνικής γλώσσας και γραμματείας. Νομίζουμε πως είναι κάτι για το οποίο αρκετά σιωπήσαμε ως κλάδος τόσα χρόνια. Θέλουμε, λοιπόν, να καλέσουμε όσους συναδέλφους αισθάνονται ότι συμφωνούν με το αίτημα που διατυπώνουμε να επικοινωνήσουν μαζί μας για να οργανώσουμε μια προσπάθεια και να συζητήσουμε τη μεθόδευσή της.

Προφανώς τα κριτήρια αυτής της προσπάθειας είναι γλωσσολογικά και παιδαγωγικά. Οποιαδήποτε άλλη εξω-εκπαιδευτική παράμετρος δεν αφορά αυτή τη συμφωνία.

Γκαρμπούνης Σωτήρης
Ερίκη Ελένη
Μακρίδου Βαγγελιώ
Μαυρίδου Αλεξάνδρα
Μνηματίδου Μαρία
Σουλτάνη Βιβή
Συμεωνίδης Βασίλης
(δημόσια εκπαίδευση, Δράμα)

Ανδρέου Παναγιώτης (Επιστημονικός συνεργάτης ΙΝΣ, Ίδρυμα Τριανταφυλλίδη)
Ασπρογέρακα Διονυσία, (δημόσια εκπαίδευση, Πάτρα)

Βογιατζή Ειρήνη (δημόσια εκπαίδευση, Ρέθυμνο)
Βουγιουκλή Ειρήνη (δημόσια εκπαίδευση, Δράμα)

ΓερακίνηΑλεξάνδρα (δημόσια εκπαίδευση, Καβάλα)

Γεωργιάδου Αγάθη (Σχολική Σύμβουλος ΠΕ 02, Αττική)

Γιωτοπούλου Κατερίνα

Δίμιζα Άλκη (δημόσια εκπαίδευση, Μεσσηνία)

Καλέα Βασιλική (δημόσια εκπαίδευση, Κιλκίς)

Καμόπουλος Δημήτρης (δημόσια εκπαίδευση, Αττική)

Κανούτα Βήθη (δημόσια Εκπαίδευση, Θεσσαλονίκη)

Καραμπάτσα Βάγια (δημόσια εκπαίδευση, Λάρισα)

Καρανίκα Χρυσάνθη (ιδιωτική εκπαίδευση, Δράμα)

Καρατζόγλου Ορέστης (πτυχιούχος του κλασικού τομέα Φιλοσοφική ΑΠΘ, ν. Πέλλας)

Κατάνου Θεοδώρα (δημόσια εκπαίδευση, Χαλκιδική)

Κονδυλόπουλος Γιάννης, (δημόσια εκπαίδευση, Λακωνία)

Κουτσιβίτη Χρυσάνθη (δημόσια εκπαίδευση, Αθήνα)

Κύρου Ελισάβετ (ιδιωτική εκπαίδευση, Δράμα)

Κωνσταντίνα Σπηλιωπούλου (δημόσια εκπαίδευση, Αθήνα)

Λάμπου Κατερίνα (δημόσια εκπαίδευση, Αττική)

Μαγγίρα Ευαγγελία (δημόσια εκπαίδευση, Κιλκίς)

Μάτος Τάσος (δημόσια εκπαίδευση, Λάρισα)

Μιχαηλίδης Αντώνης (δημόσια εκπαίδευση, Αττική)

Μιχαηλίδης Γιάννης (δημόσια εκπαίδευση, Πάτρα)
Μοίρα Πολίνα (δημόσια εκπαίδευση, Αττική)

Μουντάνου Ρούλα (ιδιωτική εκπαίδευση, Αθήνα)
Ναλμπάντη Στέλλα (δημόσια εκπαίδευση, Καβάλα)

Νικολάου Δέσποινα (δημόσια εκπαίδευση, Ρέθυμνο)
Νικολάκη Ελένη (Ιδιωτική εκπαίδευση, Θεσσαλονίκη)

Οργιανέλης Άγγελος (δημόσια εκπαίδευση, Θεσσαλονίκη)

Παντίδου Γεωργία (δημόσια εκπαίδευση, Φθιώτιδα)
Παξιμαδάκη Ειρήνη (δημόσια εκπαίδευση, Πιερία)

Παπαμανώλη Ρία (δημόσια εκπαίδευση, Αττική)

Παπασπανού Άννα (δημόσια εκπαίδευση, Δράμα)

Πασχαλίδου Μάρθα (δημόσια εκπαίδευση, Θεσσαλονίκη)

Περδίκη Στέλλα (δημόσια εκπαίδευση, Θεσσαλονίκη)

Πετρίδης Τριαντάφυλλος (δημόσια εκπαίδευση, Αθήνα)

Σκλαβάκη Ελισάβετ (δημόσια εκπαίδευση, Δράμα)

Σοβιτσλής Αθανάσιος (Θεσσαλονίκη)

Σπηλιόπουλος Γιώργος (φιλόλογος, Πάτρα)

Τράκας Γιάννος (δημόσια εκπαίδευση, Θεσσαλονίκη)

Τσάφος Βασίλης, Επίκουρος καθηγητής ΕΚΠΑ

Φλώρου Άννα (δημόσια εκπαίδευση, ν. Σερρών)

Χασακή Δανάη (δημόσια εκπαίδευση, Φλώρινα)

ενδεικτικές αναφορές

Στο Γυμνάσιο δεν υπάρχει ούτε αποχρών λόγος ούτε και διαθέσιμος χρόνος για να διδαχτεί συστηματικά η αρχαία ελληνική γλώσσα σε όλες τις μορφές και τις τροπές που γνώρισε.
Δ. Ν. Μαρωνίτης, Το Βήμα, Κυριακή 21 Νοεμβρίου 2004, Αρχαιοφιλίας το ανάγνωσμα. Ακόμη, ενδεικτικά και κατά καιρούς στο Βήμα: 1. Τα Αρχαία και οι Αρχαίοι (Κυριακή 14 Νοεμβρίου 2004), 2. Μύθος και λόγος (Κυριακή 9 Ιουλίου 2000), 3. Ανοιχτά χαρτιά, (Κυριακή 26 Ιουνίου 2005)
Είμαι από αυτούς που δεν συμφώνησα με την επαναφορά των αρχαίων στο Γυμνάσιο. Πίστευα πάντοτε ότι η πληρέστερη επαφή με την αρχαιότητα θα μπορούσε να γίνει με μεταφράσεις, γιατί έχεις ταχύτερη, αμεσότερη και ευρύτερη πρόσβαση στα περιεχόμενα των αρχαίων κειμένων.
A.-Φ. Xριστίδης, Συνέντευξη στην Ελευθεροτυπία 3/12/1996. Ακόμη: 1. H αρχαία και η νεότερη ελληνική γλώσσα: η αυτονομία της δημοτικής (Δέκα μύθοι για την ελληνική γλώσσα), 2. Τα αρχαία ελληνικά στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, Ελευθεροτυπία 27/11/2004 3. Πώς η θεμιτή διαφωνία έγινε αθέμιτη κινδυνολογία. Φιλόλογος (1987), τ. 47:38-39.

Αν θέλομε να βοηθήσομε το μαθητή του γυμνασίου να μιλά σωστά τη νέα μας γλώσσα, δε χρειάζεται καθόλου να του αυξήσομε τις ώρες διδασκαλίας των αρχαίων, γιατί με την παράλληλη διδασκαλία αρχαίας και νέας γλώσσας το μόνο που θα επιτύχομε είναι να του δημιουργήσομε σύγχυση και να μην ξεχωρίζει τι είναι αρχαίο και τι είναι νέο.
Εμμ. Κριαράς, Τα Νέα, 03/12/2004. Ακόμη: 1. Ο τελευταίος μεγάλος δημοτικιστής στην Καθηµερινή 11/3/2001, 2. στο βιβλίο του Παναγιώτη Ζιώγα, Εμμ. Κριαράς, σελ. 129-158.
Αρχαιογλωσσική διδασκαλία εν είδει μαζικού μαθητικού συσσιτίου είναι, σήμερα περισσότερο από κάθε άλλη φορά, αδιέξοδη ματαιοπονία.
Θ. Δ. Παπαγγελής, Τα Αρχαία κλαίει, τα παιδία παίζει, Το Βήμα, Κυριακή 9 Ιανουαρίου 2005

...δαπανούμε το χρόνο αυτό για τις γραμματικές μορφές και συντακτικές δομές της αρχαίας γλώσσας, δεν προσεγγίζουμε ουσιαστικά το περιεχόμενο, ταλανίζουμε τα παιδιά κυνηγώντας στόχους άστοχους, δημιουργούμε σύγχυση γραμματικών μορφών και συντακτικών δομών της αρχαίας και της σημερινής γλώσσας και τελικά δε διδάσκουμε στα παιδιά τη Νεοελληνική μορφή της γλώσσας μας
Φ. Κ. Βώρος, Τι κάνουμε λοιπόν με τους Αρχαίους Έλληνες συγγραφείς;

Η παράλληλη διδασκαλία της αρχαίας και της νέας γλώσσας στο γυμνάσιο αποπροσανατολίζει το φυσικό αίσθημα των μαθητών: η γλώσσα τους φορτώνεται όχι μόνο λεξιλογικά, αλλά και γραμματικά και συντακτικά δάνεια από τα αρχαία - ελληνικούρες, που εννιά φορές στις δέκα είναι λάθη. Θαρρείς και ξαναγυρίζουν από την πίσω πόρτα οι επιδράσεις της καθαρεύουσας στη γλώσσα μας, τόσο που να αναρωτιέται κανείς αν αυτή ήταν η κρυφή επιθυμία όσων προπαγάνδισαν, προώθησαν και πέτυχαν την επαναφορά της γλωσσικής διδασκαλίας των αρχαίων στο γυμνάσιο.
Φ. Ι. Κακριδής, Η κλασική παιδεία στην εκπαίδευση, περιοδικό ΚΡΑΜΑ, Τ.18/2004. Ακόμη: Μεταρρυθμίζοντας τη διδασκαλία των αρχαίων. H διδασκαλία της ελληνικής γλώσσας στην πρωτοβάθμια και τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, Θεσσαλονίκη, 1998 Κώδικας
Ακόμη:
Λυπουρλής Δ. 1994. Γλωσσικές παρατηρήσεις ΙΙ, Θεσσαλονίκη, Παρατηρητής
Nούτσος X. 979. Προγράμματα Mέσης Eκπαίδευσης και κοινωνικός έλεγχος (1931-1973). Aθήνα 1979, Θεμέλιο
Σετάτος M. H "ενότητα" της ελληνικής και το γλωσσικό ζήτημα. Φιλόλογος 51:7-8, 1988

και
Ροΐδης Ε. Τα Είδωλα, Άπαντα τ. 4, Αθήνα: Ερμής, 1987 (ένα απόσπασμα στο http://www.greek-language.gr/greekLang/studies/guide/thema_d2/09.html)