Πέμπτη, 2 Σεπτεμβρίου 2010

Γλωσσική διδασκαλία και νεοκαθαρευουσιανισμός (Νίκος Π. Τερζής)

Στόχος του σημειώματος είναι να δείξει πως η εισαγωγή και η γενίκευση της διδασκαλίας των Αρχαίων Ελληνικών στο Γυμνάσιο δεν είναι δυνατόν να θεωρηθούν ως μεμονωμένο γεγονός, και για το λόγο αυτό πρέπει να ενταχθούν στα ιστορικά και ιδεολογικά τους συμφραζόμενα.
[…]
Μέσα από την αρχαιογνωστική έμφαση – και τη συγκεκριμένη συμβολική λειτουργία της – επιχειρήθηκε να μεταδοθούν στις νέες γενιές νόρμες, αξίες και ερμηνευτικά πρότυπα που επιδίωκαν και υποστήριζαν την αναβίωση του «λαμπρού ιστορικού παρελθόντος». Αυτή η ιστορική αντίληψη στηρίχτηκε στη μεταβίβαση των συγκεκριμένων μορφωτικών αγαθών και στην καθημερινή βίωση ορισμένου σχολικού κλίματος.
[…]
Και τώρα όπως και άλλοτε στο παρελθόν, η διδασκαλία αυτή χρησιμοποιείται ως μέσον προς ένα σκοπό: την αξιολογική αναβάπτιση. Διότι αν πράγματι στόχος αυτής της διδασκαλίας ήταν να βελτιωθεί η γλωσσική ικανότητα των μαθητών, θα έπρεπε πρώτα πρώτα να αξιολογηθεί το πρόγραμμα γλωσσικής διδασκαλίας, […] να διορθωθεί ή να συμπληρωθεί ή και να αντικατασταθεί, επιτέλους, από ένα πληρέστερο. Ύστερα, θα μπορούσε να ενσωματώσει κανείς τις διάφορες φάσεις εξέλιξης της ελληνικής σε ένα μάθημα ιστορίας της γλώσσας, που θα είχε μάλιστα έτσι και συστηματικότερο χαρακτήρα. Η ευρύτερη εξάλλου ιδεολογική στόχευση που επιχειρείται, […] ολοκληρώνεται με την επιχειρούμενη παλινόρθωση μιας παιδαγωγικής αντίληψης που κυριαρχείται από σωφρονιστικό διδακτισμό και ηρωικούς τόνους, που δείχνουν και τα δύο μαζί εμπιστοσύνη στην «αγωγή των λόγων». Από την άποψη αυτή η παιδαγωγική αντίληψη θα μπορούσε να θεωρηθεί πιο σημαντική από τη γλωσσική.

Συμπεραίνω: η καθοριστική αντίληψη από την οποία εκπορεύονται οι επιμέρους απόψεις που διατυπώθηκαν και διατυπώνονται από τη μερίδα αυτή έχει κανονιστικό χαρακτήρα, δεν προκύπτουν από ένα συγκεκριμένο και συγκροτημένο σύστημα, αλλά διατυπώνονται μόνον από λόγους τακτικής. Σχηματοποιώ χωρίς να προδίδω τα πράγματα: όταν κάποτε αποδείχτηκε ότι η αρχαϊκή γλωσσική μορφή δεν ήταν δυνατό να επιβληθεί στην πράξη, υιοθετήθηκε η καθαρεύουσα γλωσσική μορφή. Στη συνέχεια, όταν η επιβολή αυτού του τύπου δεν κατέστη δυνατή, υιοθετήθηκε η αντίληψη της απλής καθαρεύουσας. Μετά το 1976, όταν η δυνατότητα να συντηρηθεί στην πράξη αυτή η γλωσσική μορφή εξέλιπε, εισήλθαμε στη φάση αυτού που θα έπρεπε να ονομάσει κανείς νεοκαθαρευουσιανισμό. Το ζητούμενο τη φορά αυτή με τη λεγόμενη διαχρονική διδασκαλία της ελληνικής γλώσσας, είναι να διασωθεί ο ιδεολογικός πυρήνας του αρχαιότροπου ή παρελθοντολογικού προσανατολισμού.
Ν. Π. Τερζής, καθηγητής Παιδαγωγικής στο ΑΠΘ, Βήμα 11 Απριλίου 1993

4 σχόλια:

gyristroula2 είπε...

Δάσκαλε που δίδασκες... Ας απάλειφε πρώτα ο κ. καθηγητής τους δικούς του λόγιους τύπους, ας ακολουθούσε πιστά την ακραιφνή και αμιγή δημοτική και ίσως μας έπειθε. Μέχρι τότε, θα εξακολουθήσουμε να πιστεύουμε στη μία ενιαία γλώσσα που κουβαλάει χωρίς συμπλέγματα όλους τους θησαυρούς του παρελθόντος της και τους χαίρεται.

Vasilis Simeonidis είπε...

Γεια σου γυριστρούλα,

Τι να κάνει; Κι αυτός παιδί της εποχής του είναι... τις αντιφάσεις της κουβαλά.

Δεν ξέρω αν σκοπός του είναι να πείσει. Εμείς πάντως δε θέλουμε να πείσουμε κανέναν (δες και στο πρώτο κείμενο: Πρόθεσή μας δεν είναι να πείσουμε για τις διαπιστώσεις μας και τις θέσεις μας). Ίσως μάλιστα αυτό που ο καθένας πιστεύει (όπως και συ γράφεις: «Μέχρι τότε, θα εξακολουθήσουμε να πιστεύουμε στη μία ενιαία γλώσσα») είναι ανίκητο από επιχειρήματα και λοιπές λογικές επικλήσεις.

Καλή χρονιά!

gyristroula2 είπε...

Καλή χρονιά, Βασίλη, και στην εξαιρετική ομάδα συναδέλφων που συμπορεύεστε.
Στην προκειμένη περίπτωση, που ο επιστήμονας αποτελεί ο ίδιος με το λόγο του ζωντανή διάψευση των θέσεών του, νομίζω ότι δεν πρόκειται απλώς για πίστη χωρίς επιχειρήματα.

ομικρον είπε...

Παιδί της «σακατεμένης» εποχής του κι αυτός, όπως όλοι μας Γυριστρούλα. Καθρεφτίζουμε τις αντιφάσεις ενός αλλήθωρου εκπαιδευτικού συστήματος.

ΥΓ. Να θυμηθούμε και το Ροΐδη που υπεράσπιζε τη δημοτική γράφοντας την καθαρεύουσα.