Κυριακή, 3 Οκτωβρίου 2010

αμέτρητες πολύτιμες ώρες σχολικής διδασκαλίας για ένα ιδεολόγημα (Νίκος Σαραντάκος)

Δεν πρόκειται για ολοκληρωμένο άρθρο, πρόκειται για ξέσπασμα αγανάκτησης για τη διδασκαλία των αρχαίων ελληνικών στο γυμνάσιο. Ξέσπασμα, επειδή κατά σύμπτωση και οι δυο μου κόρες αυτές τις μέρες διαβάζουν αρχαία για τις εξετάσεις, στην 1η και στην 3η Γυμνασίου. Πρέπει εδώ να πω ότι μέχρι πρόσφατα, π.χ. όταν στα τέλη του 2004 ο φίλος Γιάννης Χάρης είχε γράψει τα τέσσερα μνημειώδη άρθρα του για το θέμα της διδασκαλίας των αρχαίων, ήμουν αντίθετος με την ιδέα της κατάργησης των αρχαίων από το γυμνάσιο. Τώρα έχω αλλάξει γνώμη, επειδή είδα από πρώτο χέρι την πραγματικότητα της διδασκαλίας.

Λένε κάποιοι ότι τα αρχαία δεν είναι ξένη γλώσσα• σύμφωνοι, μόνο που από διδακτική άποψη αναρωτιέμαι μήπως είναι κάτι χειρότερο: είναι μια γλώσσα που μοιάζει με τα νέα ελληνικά, τόσο ώστε να μπερδεύει τον μαθητή αλλά όχι τόσο ώστε να τον βοηθάει. Φοβάμαι μήπως η ταυτόχρονη διδασκαλία αρχαίας και νέας προκαλεί σύγχυση και στρεβλώνει το αισθητήριο του παιδιού. Και αυτό στην ιδανική περίπτωση• χωρίς δηλαδή τους μύθους και τα ιδεολογήματα που κουβαλάνε –και με τα οποία δηλητηριάζουν την ψυχή των παιδιών– τόσοι και τόσοι φιλόλογοι: ότι, τάχα, η ανώτερη, η καθαρή και ανόθευτη μορφή της γλώσσας είναι η αρχαία, η οποία άλλωστε έχει εκατομμύρια λέξεις και λεκτικούς τύπους, και έχει δανείσει όλες τις ξένες γλώσσες με λέξεις, θέατρο, δημοκρατία, τηλε-, ισο-, ενώ η νέα, η πτωχή, μόνο να δανείζεται ξέρει, άντε να δανείζει κανέναν μουζάκα• ότι τότε που μιλούσαμε αρχαία ήμασταν κοσμοκράτορες, ενώ τώρα μπατίρηδες, ότι η σημερινή γλώσσα δεν πιάνει χαρτωσιά μπροστά στο μεγαλείο της αρχαίας.

Η φρικτή μου υποψία είναι ότι το μόνο όφελος είναι η απασχόληση των φιλολόγων. Και μακάρι όλες αυτές οι ώρες να ήταν απλώς περιττές. Φοβάμαι πως η διδασκαλία των αρχαίων όχι μόνο δεν βοηθάει την εκμάθηση των νέων ελληνικών, αλλά και τη βλάπτει. Το βλέπω αυτό ειδικά στην πρώτη γυμνασίου, όπου τα παιδιά μαθαίνουν τα πρώτα στοιχεία από τη γραμματική της αρχαίας –και πλάι της τη γραμματική της νέας, που μοιάζει λιγάκι αλλά και τόσο διαφέρει στα πιο καίρια σημεία και με τον πιο ανεπαίσθητο τρόπο. Κι έτσι, την πρώτη διδακτική ώρα κλίνουν η ακρόπολις της ακροπόλεως τη ακροπόλει την ακρόπολιν ω ακρόπολι στα αρχαία, αλλά την τρίτη διδακτική ώρα κλίνουν η ακρόπολη της ακρόπολης την ακρόπολη στα νέα. Και δεν μαθαίνουν ούτε τα μεν ούτε τα δε. [Προσθήκη: Το παράδειγμα που έφερα μάλλον είναι άστοχο, επισημάνθηκε άλλωστε και σε σχόλια. Δανείζομαι ένα άλλο, από τον Φ. Βώρο, αντλημένο από πρώτο χέρι: Δίδασκα τη Δευτέρα πρωί στα Αρχαία: «προ τριών ετών....». Δίδασκα την Τρίτη πρωί στα Νέα Ελληνικά : «πριν από τρία χρόνια...». Δυο καλοί μαθητές έγραψαν στην Έκθεσή τους την Τετάρτη: «προ τρία έτη»...ο ένας, «προ τρία χρόνια» ο άλλος (λάθος στην αρχαία, λάθος και στη νέα γλώσσα). Ποιος φταίει για το λάθος των παιδιών;]

Το συμπέρασμά μου είναι ότι μεταβαλλόμαστε, όλο και περισσότερο, σε Ποσειδωνιάτες του καβαφικού ποιήματος. Σπαταλάμε αμέτρητες πολύτιμες ώρες σχολικής διδασκαλίας για ένα ιδεολόγημα, διότι στο τέλος των έξι χρόνων πολύ αμφιβάλλω αν και οι τελειόφοιτοι της θεωρητικής κατεύθυνσης, και οι πρωτοετείς της φιλοσοφικής, είναι σε θέση να μεταφράσουν πρίμα βίστα ένα απλό κείμενο –όχι προς Θεού Θουκυδίδη, κάτι πιο απλό.
(...)

Νίκος Σαραντάκος

2 σχόλια:

Ανώνυμος είπε...

- Η δυστυχία μας, η γλώσσα μας. Υπάρχει αυτός ο πόλεμος και στις άλλες γλώσσες, πχ. στην Αγγλική; παλεύουν και εκεί αν θα διδάξουν τη γλώσσα του Σέξπηρ ή τη σύγχρονη αγγλική; Καί τι κάνουν στις ΗΠΑ; Δεν καταλαβαίνουν όσοι παριστάνουν τους ελληναράδες, ότι καταστρέφουν το μεγαλύτερο ποσοστό της νεολαίας μας; Ότι τα αρχαία μπορεί και πρέπει να τα σπουδάσει ένα μικρό μέρος των νέων μας, εκείνο των ταλαντούχων που προορίζεται από τη φύση να επανδρώσει τους τομείς της φιλολογίας, αρχαιολογίας, και όσους άλλους λίγους παρεμφερείς τομείς; Ότι οι υπόλοιποι και περισσότεροι νέοι μας που θα παράγουν τον απαραίτητο για το έθνος μας και το λαό μας πλούτο, έχουν ανάγκη από τις άλλες πολλές και διάφορες γνώσεις και ότι τα δώρα των αρχαίων μας προγόνων θα τα γεύονται από κατάλληλες μεταφράσεις, που θα κάνουν οι ταλαντούχοι; Όπως ακριβώς, οι ταλαντούχοι γεύονται τα υλικά αγαθά από τον ιδρώτα των άλλων αδελφών τους; Νομίζω ότι πολύ καλύτερα βέβαια τα είπε αυτά ο Κριαράς, πρόσφατα. Δεν τον διάβασαν; Ευτυχώς υπάρχετε και εσείς οι ταλαντούχοι, που έχετε σωστή ματιά και αποτελείτε αντίβαρο στους άσκεφτους. Συγχαρητήρια! Σας χρειάζονται τα παιδιά, το μέλλον μας, αλλά και όλοι μας.

ομικρον είπε...

Βέβαια το κείμενο που υπογράφει ο Ν. Σαραντάκος μας βρίσκει σύμφωνους.

Συγνώμη που δεν καταλάβαμε τις καλές προθέσεις όσων (επαν)έφεραν την καθαρεύουσα αλυσίδα της αμορφωσιάς στο γυμνάσιο.

Συγνώμη που δεν καταλάβαμε ότι έχει επιτευχεί η πολυπόθητη κοινωνική ισότητα και η ανεμπόδιστη πρόσβαση στα αγαθά του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού.

Μάλλον, όμως, καταλαβαίνουμε την ταπεινοφροσύνη του ανώνυμου ενδιαφέροντος.