Πέμπτη, 15 Μαρτίου 2012

Περί… τόνου σκιάς

Στα πλαίσια της επιστημονικής κοινότητας είναι θεμιτή η κριτική συζήτηση για τις αδυναμίες του τονικού συστήματος που καθιέρωσε η ελληνική πολιτεία το 1982. Βέβαια, μέχρι να υπάρξει κάποια συμφωνία των γλωσσολόγων και συναφής πολιτική απόφαση διδάσκουμε και ακολουθούμε τους κανόνες τονισμού που περιλαμβάνονται στις επίσημες σχολικές γραμματικές.

Έτσι, η αναπροσαρμοσμένη μικρή γραμματική του Μανόλη Τριανταφυλλίδη που χρησιμοποιούνταν μέχρι πέρσι στη δευτεροβάθμια αλλά και η γραμματική Χατζησαββίδη που μοιράστηκε φέτος επισημαίνουν ότι οι μονοσύλλαβες λέξεις δεν παίρνουν τόνο. Στις εξαιρέσεις περιλαμβάνονται οι αδύνατοι τύποι των προσωπικών αντωνυμιών όταν στην ανάγνωση υπάρχει περίπτωση να θεωρηθούν εγκλιτικές (π.χ. η μητέρα μου είπε = η δική μου μητέρα είπε και η μητέρα μού είπε = η μητέρα είπε σε μένα)1.

Ο καθηγητής Γεώργιος Μπαμπινιώτης ασκεί θεωρητική και έμπρακτη κριτική στο τονικό σύστημα, δηλαδή ακολουθεί τη δική του εκδοχή: τονίζει τα άρθρα και τις προσωπικές αντωνυμίες. Ο Γιώργος Παπαναστασίου θεωρεί ότι αυτή η πρακτική «δεν αντικατοπτρίζει τη γλωσσική πραγματικότητα» και γραφές στις οποίες οδηγεί είναι παραπλανητικές2.

Το προηγούμενο ποστ τυχαία σήμανε την συγκυρία. Αναδημοσιεύσαμε κείμενο το Γ. Μπασλή από την Νέα Παιδεία. Πέντε μέρες μετά ο καθηγητής Γεώργιος Μπαμπινιώτης «εν μέσω πρωτόγνωρων δυσμενών συνθηκών»* ανέλαβε το υπουργείο Παιδείας. Στις 12 Μαρτίου 2012 στάλθηκε μήνυμα του Υπουργού Παιδείας προς τους Εκπαιδευτικούς όλων των βαθμίδων.

Με κόπυ πέιστ από τη σελίδα του Υπουργείου3.

Δελτίο Τύπου
Μήνυμα του Υπουργού Παιδείας, Διά Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων, Γεωργίου Μπαμπινιώτη, προς τους Εκπαιδευτικούς όλων των βαθμίδων

Αισθάνομαι την ανάγκη ως πανεπιστημιακός δάσκαλος να επικοινωνήσω με τους συναδέλφους εκπαιδευτικούς όλων των βαθμίδων τής Εκπαίδευσης και να σάς σφίξω νοερά το χέρι, λέγοντας ένα μεγάλο «ευχαριστώ» γι’ αυτά που εν μέσω πρωτόγνωρων δυσμενών συνθηκών προσφέρετε στα αγόρια και τα κορίτσια των σχολείων και των πανεπιστημίων τής πατρίδας μας.
Η ελληνική οικογένεια κατανοεί, εκτιμά και τιμά σιωπηρά αυτή την προσφορά και την ηθική στήριξη που παρέχει στα παιδιά μας ο Έλληνας δάσκαλος τις δύσκολες αυτές ώρες, όταν μάλιστα έχει υποστεί μεγάλη μείωση των αποδοχών του, που ούτως ή άλλως δεν υπήρξαν ποτέ ανάλογες τής προσφοράς του.
Είμαστε πολλοί όσοι πιστεύουμε ότι η παιδεία που δίδεται στα παιδιά μας, μέσα από τη γνώση και την καλλιέργεια τής ψυχής τους, είναι ο μόνος σίγουρος δρόμος για μια ουσιαστική ανάκαμψη από τη γενικότερη κρίση που μαστίζει τη χώρα μας, γι’ αυτό και το έργο σας είναι πραγματικά πολύτιμο και η προσφορά σας ανεκτίμητη.
Είναι μαζί σας η σκέψη, η εκτίμηση και η ευγνωμοσύνη μας.

Όπως παρατηρούμε (αφήνουμε το «δίδεται» του μηνύματος στον Νίκο Σαραντάκο4. Ο τονισμός του μηνύματος ακολουθεί τις επιλογές του καθηγητή Υπουργού, αλλά παραβιάζει τους επίσημους κανόνες τονισμού. Το ζήτημα τίθεται άμεσα: τι νομιμοποιεί τον καθηγητή Γ. Μπαμπινιώτη να αγνοεί την ορθογραφική σύμβαση που υιοθετήθηκε επισήμως το 1982;

Το λογοπαίγνιο του τίτλου θέλει να δείξει την επίγνωση ότι είναι άλλα τα σημαντικά ζητήματα της εποχής. Αλλά…
Βασίλης Συμεωνίδης 
Σωτήρης Γκαρμπούνης


1α. Νεοελληνική Γραμματική, αναπροσαρμογή της μικρής νεοελληνικής γραμματικής του Μανόλη Τριανταφυλλίδη, ΟΕΔΒ, 24-26
1β. Σ. Χατζησαββίδης & Αθανασία Χατζησαββίδου, Γραμματική της Νέας Ελληνικής, ΟΕΔΒ, Αθήνα, σ. 23-24
2. Γ. Παπαναστασίου, Νεοελληνική Ορθογραφία, ΙΝΣ, 2009, σ. 456-457
3. Εδώ: http://www.minedu.gov.gr/grafeio-typou/deltia-typoy/15-03-12-minyma-toy-ypoyrgoy-paideias-pros-toys-ekpaideytikoys-olon-ton-bathmidon.html 
4. Καθημερινά εύστοχα σχόλια με γλωσσική αφετηρία εδώ: http://sarantakos.wordpress.com/  



* Οι ιστορικοί του μέλλοντος θα δυσκολεύονται να εξηγήσουν πως μια κυβέρνηση και ένας πρωθυπουργός παραιτήθηκαν αφού πήραν ψήφο εμπιστοσύνης!

6 σχόλια:

Odysseas είπε...

Τι ψάχνετε τώρα... Ο άνθρωπος θεωρεί σημαντικά τους τόνους και το «αγώρι» για να μάθουμε ελληνικά· δηλαδή, αν καθιερωθούν αυτές οι προτάσεις, θα γράφουμε όλοι όπως ο Καβάφης...

sogar είπε...

Γεια σου Οδυσσεά

το πρόβλημα είναι ότι αναιρεί με τη στάση του το θεσμικό του ρόλο. Κι αυτό βέβαια γιατί έχει εμπεδώσει πλήρως το ρόλο του εθνικού γλωσσολόγου. Και το έθνος είναι πάνω απ' όλα!

Odysseas είπε...

Είναι φανατικός δημοκράτης... Το έχει αυτό...

Vasilis Simeonidis είπε...

Να «γειώσω» λίγο την οπτική…

Πρόβλημα (βέβαια «περί τόνου σκιάς») είναι ότι αναιρούνται τα στάνταρ της επίσημης γραφής. Και αν το δείγμα αυτό, που ακολουθεί τις τονικές επιλογές του καθηγητή – υπουργού Γεωργίου Μπαμπινιώτη, είναι ανεπαίσθητο, τι μα λέει ότι δεν θα έχουμε εφαρμογή και άλλων επιλογών;

Παραθέτω επακριβώς απόσπασμα από παλιότερο κείμενο του Γ. Μπαμπινιώτη*:

Ε, λοιπόν ναί, κ. Κ, στα επιστημονικά μου δημοσιεύματα, ὅπου έχω ὁ ίδιος την ευθύνη τής ορθογραφίας, χρησιμοποιώ την επιστημονικώς ορθή - ὅπως θα έπρεπε να γνωρίζετε ὡς φιλόλογος (έστω και ασφαλιστής) – γραφή με –ι. Και τολμώ κι εγώ και οἱ περισσότεροι που γράφουν σήμερα να χρησιμοποιούμε «ενάντια» στα ψευτοδιδάγματα τής φτειαχτής δημοτικίστικης δημοτικής σας και την μετοχή! Και φυσικά και την διδάσκω. Τί συμπεραίνετε, λοιπόν, απ’ αυτά; Πότε θα πάψετε επιτέλους μερικοί να ταυτίζετε την δημοτική με την γραφή τών τριτόκλιτων με –η η με την γενική της (κυβέρνης)ης;

Το τονικό σύστημα που χρησιμοποιεί με περίσσια επιστημονική βεβαιότητα επιβάλλει (εκτός απ’ όσα εφαρμόζει στο μήνυμα που παρατίθεται στο ποστ) και τη χρήση της δασείας (η ψιλή δεν χρειάζεται, επειδή είναι αυτονόητη όπου δεν υπάρχει δασεία).
Επίσης, διακηρύσσει την επιστροφή των τριτόκλιτων καταλήξεων και ορθογραφίας.

Αν λοιπόν, τώρα o καθηγητής Μπαμπινιώτης έχει την πολιτική ισχύ του υπουργού Μπαμπινιώτη για να αποδείξει πολιτικά στην επιστημονική και εκπαιδευτική κοινότητα την επιστημονική του ορθότητα, τότε τι θα γίνει με την διδασκαλία της «φτειαχτής δημοτικίστικης δημοτικής σας»;

Το άτονο εγκλιτικό (δημοτικής σας), ας μείνει για τον Νίκο Σαραντάκο :)




* «Υπεραπλουστέυσεις και παρερμηνείες», Καθημερινή 8/7/1982, σ. 7 και αναδημοσίευση στο Ελληνικός Γλωσσικός Όμιλος, Ελληνική Γλώσσα, Καρδαμίτσα, 1984, σ. 173

Odysseas είπε...

Μα με τον Μπαμπινιώτη αυτό είναι το εκνευριστικό: «χρησιμοποιώ την επιστημονικώς ορθή». Δε λέει ποτέ ότι αυτή είναι η γνώμη του.

Η δασεία μου άρεσε... Να μάθω αυτό και φεύγω για το Νόμπελ Λογοτεχνίας...

Vasilis Simeonidis είπε...

και ο Νίκος Σαραντάκος για το ίδιο θέμα:
http://sarantakos.wordpress.com/2012/03/19/egklitika/