Τετάρτη, 23 Ιουνίου 2010

Ιστορία της αρχαίας ελληνικής γλώσσας αντί για τη διδασκαλία της αρχαίας ελληνικής γλώσσας.

Να καταργηθεί η διδασκαλία της αρχαίας ελληνικής γλώσσας στο γυμνάσιο, δηλαδή στην υποχρεωτική εκπαίδευση. Το αφελές, αλλά όχι ανούσιο, ερώτημα που προκύπτει είναι σχετικό με τις ώρες των φιλολογικών μαθημάτων και εν γένει με τις ώρες των μαθημάτων που σχετίζονται με τις λεγόμενες ανθρωπιστικές σπουδές. Θα γίνει η εκπαίδευσή μας περισσότερο τεχνολατρική;

Προφανώς, η απάντηση έχει ήδη δοθεί: περισσότερες ώρες για τη διδασκαλία της αρχαίας ελληνικής γραμματείας από δόκιμες μεταφράσεις, κατά τον τρόπο που προτάθηκε από το 1964 και εφαρμόστηκε κατά το διάστημα από το 1976 ως το 1992, όταν περικόπηκαν οι ώρες της γραμματείας για να ξαναμπεί η διδασκαλία της γλώσσας.

Όμως, πρέπει να προσθέσουμε κάτι ακόμα στην πρότασή μας:

Το παραπάνω βιβλίο είναι η «Ιστορία της αρχαίας ελληνικής γλώσσας» του Α.-Φ. Χριστίδη, που γράφτηκε στα πλαίσια του προγράμματος Αρχαιογλωσσία και Αρχαιογνωσία στη Μέση Εκπαίδευση. Mπορείτε να βρείτε τις αρχές του προγράμματος εδώ.

Ό,τι και να σημειώσουμε για το παραπάνω βιβλίο θα το αδικήσουμε. Ας αρχίσουμε να το (ξανα)διαβάζουμε, ώστε να είμαστε έτοιμοι για τη διδασκαλία του!

Ακολουθεί η συγκεφαλαίωση των ενοτήτων: 9. Η συνάντηση της ελληνικής με άλλες γλώσσες και 10. Πώς άλλαξε η αρχαία ελληνική.

Για να συγκεφαλαιώσουμε (Η συνάντηση της ελληνικής με άλλες γλώσσες)

  • Ο γλωσσικός δανεισμός είναι γέννημα της ιστορίας – των επαφών δηλαδή ανάμεσα στους λαούς.
  • Ο δανεισμός δεν «χαλάει» τη γλώσσα. Τα δάνεια πάντα γίνονται κομμάτι της γλώσσας που τα «εισάγει».
  • Σε ορισμένες περιπτώσεις η γλωσσική επαφή μπορεί να σημάνει τη διαδικασία της μετακίνησης των ομιλητών από τη μητρική τους γλώσσα σε μια άλλη.
  • Η αρχαία ελληνική γλώσσα δανείστηκε από άλλες γλώσσες και δάνεισε σε άλλες γλώσσες. Σε αρκετές περιπτώσεις η επαφή με την ελληνική γλώσσα οδήγησε ομιλητές άλλων γλωσσών στην εγκατάλειψη της μητρικής τους γλώσσας - στον εξελληνισμό τους.
  • Η σημαντικότερη γλωσσική επαφή της αρχαίας ελληνικής γλώσσας ήταν η συνάντηση της με τη λατινική. Αυτή η συνάντηση άφησε και τα περισσότερα «ίχνη». (σε. 173-174)

9. Για να συγκεφαλαιώσουμε (Πώς άλλαξε η αρχαία ελληνική)

  • Στους τρεις αιώνες από την εποχή του Μ. Αλεξάνδρου (4ος αιώνας π.Χ.) μέχρι τα χρόνια του Χριστού δημιουργείται με βάση την αττική διάλεκτο, για πρώτη φορά μια κοινή ελληνική γλώσσα που μιλιέται σε όλο τον τότε γνωστό κόσμο.
  • Αυτή η τεράστια εξάπλωση της ελληνικής γλώσσας και η υιοθέτηση της από αλλόγλωσσους γεννά μια σειρά από μεγάλες αλλαγές που έχουν ως κοινό χαρακτηριστικό την εξομάλυνση και απλούστευση της δομής της: απλούστερη μορφολογία, περισσότερη σύνταξη εκεί όπου παλιότερα χρησιμοποιούνταν κυρίως μορφολογικοί τρόποι για να εκφραστούν σημασίες.
  • Απλούστευση, εξομάλυνση, λιγότερη μορφολογία, περισσότερη σύνταξη: όλα αυτά σημαίνουν ευκολότερη εκμάθηση της γλώσσας. Δεν είναι λοιπόν τυχαίο ότι οι μεγάλες αυτές αλλαγές γίνονται σε μια εποχή κατά την οποία μεγάλοι αριθμοί αλλόγλωσσων «υιοθετούν» την ελληνική. Σε αυτούς, και στις δικές τους ανάγκες εκμάθησης, πρέπει να οφείλεται σε σημαντικό ποσοστό η μορφή που παίρνει αυτή την εποχή η ελληνική γλώσσα, η κοινή. Και από την κοινή ξεκινά ουσιαστικά η νέα ελληνική γλώσσα. (σελ. 185)

Ελπίζουμε αυτά (και άλλα που περιέχονται στο βιβλίο) να συζητιούνται σύντομα μέσα στις σχολικές αίθουσες.

Βασίλης Συμεωνίδης
Σωτήρης Γκαρμπούνης

7 σχόλια:

Θερσίτης είπε...

Προσυπογράφω συμφωνώντας μέχρι κεραίας με την ανάρτησή σας, συνάδελφοι. Μέσα από δόκιμες μεταφράσεις ο πολιτισμός της αρχαιότητας διασώζεται μαζί με την πνευματική υπόσταση των Ελληνόπουλων. Μάλλον όμως αυτό φοβούνται οι γλωσσαμύντορες και οι νεοκαθαρολόγοι. Τη διάσωση της πνευματικότητας των Ελλήνων και τη γνώση των αξιών του αρχαίου πολιτισμού.

Σωτηρία Σιαμαντούρα είπε...

Προσυπογράφω κι εγώ με την σειρά μου!! Αν και ατυπα αναφέρω συχνά τις απόψεις του αξιόλογου και αειμνηστου καθηγητή μου, Τ. Χριστίδη, αναμένω συντομα να δώ το βιβλίο του στις σχολικές αίθουσες

Ανώνυμος είπε...

Αντί επιδοκιμασιών, απορίες:
α) είναι πολύ προωθημένος ο σχεδιασμός ενιαίου μαθήματος λογοτεχνίας (παγκόσμιας και διαχρονικής);
β) η επαφή με το πρωτότυπο κείμενο και την απώτερη γλωσσική μας παράδοση είναι ανούσια ως εμπειρία στο πλαίσιο της γενικής των Ελλήνων παιδείας; δεν είναι γόνιμη η αντικριστή παράθεση πρωτότυπου και μεταφρασμένου κειμένου;το υπονοείτε ή την θεωρείτε δεδομένη-αυτονόητη;
γ)πώς σκέφτεστε τη διδασκαλία της αρχαίας ελληνικής γλώσσας; ποιος ο χρόνος; ποιος ο φόρτος; ποιος ο στόχος;και πώς σκέφτεστε την προετοιμασία των υποψηφίων της φιλολογίας;
δ)δεν ενοχλείστε αναλόγως από την εκζήτηση των σχολίων τα οποία μηρυκάζουν οι υποψήφιοι της θεωρητικής στο φιλοσοφικό λόγο (και όχι μόνο); θα εξέλιπε αν το κέιμενο διδασκόταν από δόκιμες μεταφράσεις; μήπως αρμενίζουμε στραβά παρά την ευθύτητα του αιγιαλού; μήπως το ζητούμενο είναι η απελευθέρωση της διδασκαλίας από το άχθος-άγος της μαζικής εξέτασης;
δ)ορθώς ερίγησα από πνοές αισιοδοξίας;τι σας κάνει να πιστεύετε ότι η σοσιαλεπώνυμη ηγεσία προτίθεται να άρει την παλινόρθωση της διδασκαλίας των Αρχαίων; λησμονείτε πως ο κοινοβουλευτικός της σύμμαχος είναι ο Άδωνις;
Απορών πλην όμως επαινών
Ο Παναγιώτης

Vasilis Simeonidis είπε...

Γεια σου Θερσίτη,
Γεια σου Σωτηρία,

ο Α.-Φ. Χριστίδης είναι πυξίδα για μας...

Γεια σου Παναγιώτη,
για να απαντηθούν οι απορίες σου χρειάζεται ξεχωριστό ποστ για την κάθε μία ξεχωριστά... Πολλά από το γ) τα έχουμε θίξει σ' άλλα ποστ.

Όσο για τον "Άδωνις" δε νομίζω ότι έχει πρόβλημα να ενσωματώσει το συμφέρον του στην ασυναρτησία του πολιτικού λόγου. Ίσως αυξήσει και τις πωλήσεις του.
(βασικά μπλοφάρουμε...)

Ανώνυμος είπε...

Γεια σου Βασίλη,
συγγνώμη για το μακροσκελές του προηγούμενου σχολίου.
Νομίζω ότι δεν έχετε ακόμη αποτυπώσει με σαφήνεια πώς αντιλαμβάνεστε την αρχαιογλωσσία στο Λύκειο.
Όσο για την ... μπλόφα, δεν σας πιστεύω. Η ΥπΔΒΜΠΘ μόλις χτες ανακοίνωσε ποσοτική και ποιοτική μεταβολή στη διδασκαλία της Λογοτεχνίας και της Νέας Ελληνικής στο Λύκειο. Ελάτε κύριοι! δεν ωφελεί να ψεύδεστε! Επικοινωνείτε υπογείως με τα ανάκτορα!
Ο Παναγιώτης

Vasilis Simeonidis είπε...

Ξανά-γεια σου Παναγιώτη,

επικοινωνούμε με τα ανάκτορα όπως όλοι. Διάβαζε:

Βουλή - Η υπουργός Παιδείας Ά. Διαμαντοπούλου ανακοίνωσε τους νέους πυλώνες για την αναβάθμιση της ελληνικής γλώσσας εντός και εκτός Ελλάδας. (ANA) – 17 Ιουν 2010

Παραγωγή εκπαιδευτικού υλικού με αξιοποίηση της ψηφιακής τεχνολογίας και ειδικό σχεδιασμό για τη γενιά του Διαδικτύου, αλλά και έρευνα και μελέτη της αρχαίας ελληνικής γλώσσας και τις διαλέκτους της μέχρι την εξέλιξή της στη σημερινή γλώσσα...


ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ & ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ
Δελτίο Τύπου, 23/06/2010

1. Το πρώτο πεδίο που πρέπει να μας απασχολήσει είναι αυτό της ελληνικής γλώσσας. Ο νέος και η νέα που τελειώνουν το Λύκειο πρέπει να μιλούν, να γράφουν και να σκέπτονται σωστά ελληνικά. Και να το κάνουν αξιοποιώντας τον πλούτο της ελληνικής γλώσσας. Σε αυτή την κατεύθυνση μπορεί να βοηθήσει η ποσοτική (σε επίπεδο διδακτικών ωρών) αλλά και ποιοτική (αλλαγή προγράμματος σπουδών) αναβάθμιση του μαθήματος της νεοελληνικής γλώσσας και λογοτεχνίας, ώστε ο μαθητής να κατακτά σε βάθος τη μητρική του γλώσσα και να τη χρησιμοποιεί σε διαφορετικά επικοινωνιακά πλαίσια.


Διεθνής Συνάντηση Εργασίας για την «Ελληνική Γλώσσα και τη Γλωσσική Αγωγή
ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ & ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ
ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ
Δ Ε Λ Τ Ι Ο Τ Υ Π Ο Υ, 24/6/2010

Η Διεθνής Συνάντηση Εργασίας τελεί υπό την αιγίδα του Υπουργείου Παιδείας, Διά Βίου Μάθησης & Θρησκευμάτων, σε ένδειξη της μεγάλης σημασίας που της αποδίδει η Υπουργός Άννα Διαμαντοπούλου για τη χάραξη εθνικής στρατηγικής για τη γλώσσα. Με ίδιο έντονο ενδιαφέρον, ωστόσο, συμμετέχουν στις εργασίες, εντεταγμένοι στα οικεία στρογγυλά τραπέζια, ανώτεροι αξιωματούχοι και από τα Υπουργεία Εξωτερικών και Πολιτισμού, τα οποία ενισχύουν τις «έδρες ελληνικών» στο εξωτερικό. Επίσης, προσωπικότητες όπως: οι ομότιμοι καθηγητές κλασικής φιλολογίας Δ. Μαρωνίτης του ΑΠΘ και Φάνης Κακριδής, Ιωαννίνων...


Αλλά, προφανώς, τα έχεις προσέξει ήδη. Όπως, επίσης, έχεις προσέξει τις πολλές εμφανίσεις του 104χρονου Εμ. Κριαρά (ας πούμε, από 25/10/2009: Να καταργηθούν τα Αρχαία στο Γυμνάσιο, http://www.tovima.gr/default.asp?pid=2&ct=32&artId=296020&dt=27/10/2009 και http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_politics_1_27/10/2009_33502)και την εξαφάνιση του Γεωργίου Μπαμπινιώτη.

Αν έτσι έχουν τα πράγματα, τότε δεν μπλοφάρουμε!

Ανώνυμος είπε...

Α χα! Επίδειξη ενημερωτικής ισχύος!
Δεν πτοούμεθα κύριοι. Βιβλία ανά χείρας! Μία η ευχή: επ' αγαθώ είη...
ο Παναγιώτης